In 2013 (jemig wat voel ik me oud nu ) studeerde ik af op dit onderwerp. De vraag an sich is op zich niet zo heel moeilijk te beantwoorden: ja, levenslang is in Nederland ook echt levenslang. De vervolgvraag is echter of dit humaan is, of – beter gezegd – of het dan geen uitgestelde doodstraf is.
De feiten op een rijtje.
De levenslange gevangenisstraf in Nederland is in 1870 ingevoerd als vervanger van de doodstraf. Vandaag de dag is Nederland het enige land in de EU waar een levenslange gevangenisstraf nog daadwerkelijk ‘een leven lang’ betekent. In de overige EU-landen betekent ‘levenslang’ een bepaald aantal jaren vastzitten, waarna (voorwaardelijke) invrijheidstelling mogelijk wordt. In totaal kent Nederland 55 levenslang gestraften.
Artikel 122 van onze Grondwet geeft de mogelijkheid tot gratie, maar niet zonder advies van een rechter. Gratie kan bv worden verleend omdat er nieuwe omstandigheden aan het licht zijn gekomen waar de rechter ten tijde van zijn beslissing geen rekening mee kon houden of omdat er met voortzetting van de straf geen redelijk doel wordt gediend. Het was na WOII gebruikelijk dat levenslang veroordeelden op een gegeven moment gratie kregen, maar na 1986 is het nooit meer gebeurd – op 2014 na, maar deze persoon was terminaal ziek en overleed later dat jaar.
Het EHRM heeft zich meermaals kritisch uitgelaten over Nederland. De uitzichtloosheid die de levenslange gevangenisstraf met zich meebrengt is volgens het EHRM een vorm van onmenselijke bestraffing. Om die reden moet de overheid een levenslange straf nu na 25 jaar opnieuw beoordelen. Ook die herbeoordeling duurt echter te lang, waardoor er nóg geen sprake lijkt van een reëel perspectief.
Of vindt er anno 2021 dan eindelijk een verandering plaats? Op 20 januari jl. is aan Cevdet Y. gratie verleend. Voor de eerste échte keer dus sinds 1986. Ik ben blij dat dit is gebeurd. Een straf zonder daadwerkelijk zicht op invrijheidstelling is in mijn ogen inhumaan. Wat ik in 2013 dus al had geconcludeerd. Eens? Of toch niet?
